Çeşitlilik İçeren Takımlar ve Gruplar

Çeşitlilik İçeren Takımlar ve Gruplar

Neden bazı çeşitlilik içeren takımlar üstün performans gösterirken, bazıları ciddi düzeyde düşük performans göstermektedirler? Bu soru geçmişten günümüze önemli olmuştur ancak küreselleşmenin ve artan işçi hareketliliğinin hüküm sürdüğü şimdiki dönemde yöneticiler için olağan gerçekliğe dönüşmüştür.

Frances Milliken ve Luis Martins’in literatüre kazandırdığı iki tarafı keskin kılıç metaforu, çeşitliliğin takımlar üzerinde hem daha fazla bilginin elverişliliği ve yaratıcılığı teşvik hususunda yardımcı hem de kaynaşma ve bilgi paylaşımını azaltma konusunda zarar verici olduğunu ifade etmektedir.

Çeşitlilik içeren takım (diverse team) tanım olarak, takım üyelerinin çoklu kimlik ya da perspektifler sunduğu bir çalışma grubudur. Bu demek değildir ki azınlık kategorisindeki üyelerden oluşsun. Misal olarak üst yönetim kurulunun tamamıyla kadınlardan oluştuğu bir takımın, yarısının erkek yarısının da kadınlardan oluştuğu bir takıma göre çeşitliliği azdır.

İki Tarafı Keskin Kılıç Metaforu: Takım Çeşitliliği Etkilerinin İkili İşlem Modeli

Çeşitlilik içeren takımlar üzerine yapılan araştırmalar göstermiştir ki, bu takımlardaki performansı etkileyen iki zıt kuvvet bulunmaktadır. İlki, çeşitlilik içeren takımların yapılan görevde daha fazla ve çoklu perspektiflere sahip olması sebebiyle bir bilgi avantajı vardır. Bu farklılık tipi, “derin düzey çeşitliliği” olarak ifade edilmiştir. Bu kavram, takım üyelerinin gruba kattıkları perspektif ve bilgi açısından farklılaştıkları örneklerini tanımlamak için kullanılmaktadır.

Derin düzey farklılıkları, grup üyelerinin fonksiyonel arka planlarından, eğitimsel arka planlarından, görevle ilgili bilgilerinden, inanç ve tutumlarından ya da grup üyesi kişiliklerinden meydana gelebilmektedir. Bu özellikler perspektiflerde, değerlerde ve bilgide farklılıklar üretir ama onlar içsel olarak hiyerarşik ya da statünün göstergesi değillerdir. Bu yüzden genel olarak olumsuz kişilerarası süreçler oluşturmazlar.

Çeşitlilik içeren takımlar spesifik olarak -arka planlar, kaynaklar, bilgi ve becerilerde artan çeşitlilik yüzünden- karar alma ve yaratıcılık bakımından homojen takımlardan daha iyi gösterilmektedir. Derin düzey çeşitlilik bu sebeple takımlar için bilgisel amaçlarla ilişkilidir.

Aynı zamanda grup çeşitliliği; kaynaşma ve iletişim eksikliği, artan çatışma ve takımla ilgilenmede düşük motivasyonla da ilişkilidir. Bu faktörler, takımın bilgi avantajını yıkmaya meyilli faktörlerdir. Bu olumsuz etkilerin birçoğu olur çünkü grup üyeleri arasındaki göze çarpan demografik farklılıklar kategorizasyon süreçlerini tetikler (bu vasıtayla da benzer üyeler bir diğerini tanımlar ve sosyal kategorilerinin dışında kalan kişilerden kendilerini farklılaştırırlar) ve bu tip kategorizasyon alt gruplar arasındaki azalan iletişim ve artan çatışmaya yol açar.

Demografik farklılıklar milliyet, gruptaki görev süresi, organizasyonel görev süresi, cinsiyet ve ırk kavramlarını içermektedir. Bu özellikler, grup üyesinin statüsüyle ilişkili olabilir ve bir çatışma ortamı yaratabilir. Misal olarak yaşlı takım üyeleri genç ve yenilerden daha yüksek bir statüye sahip olabilir ya da erkekler genellikle kadınlardan daha yüksek statüye sahiptir.

Bu farklılıklar grup içinde genel olarak görünür olduğu için “yüzey düzeyi çeşitliliği” olarak ifade edilebilir ve belirgin olmamakla beraber bilgisel ve derin düzey farklılıklardan ayrılır. Görünür özellikler, üyelerin benzer üyelerle kendilerini özdeşleştirebilmelerine ve farklı üyelerden kendilerini ayırabilmelerine ortam sağlayabilir ve böylelikle sosyal kategorizasyonun olumsuz sonuçlarına neden olur.çeşitlilik içeren takımlar

Bütün bunları göz önünde tutarsak, çeşitlilik bilgiye erişimi artırır ama aynı zamanda üyeler arasındaki sosyal kaynaşma problemlerinden dolayı gruplar bilgiye erişimi etkili işleyemez. Grup formasyonunda bu iki süreç eş zamanlı ve hemen olur.

Çeşitlilik içeren takımları anlamamız için ortaya çıkan baskın metafor, takım performansını hem olumlu hem de olumsuz etkileyen iki tarafı keskin kılıçtır. Bu yüzden çeşitlilik içeren takımları etkili bir biçimde yönetmek, sosyal kaynaşma bedeline başvurmadan bilgisel faydaları elde etme arasında güzel bir denge oturtmaktan gelir.

Gerçek hayattaki takımlara baktığımızda, özellikle demografik olmak üzere çeşitlilik ortalama grup performansıyla negatif ilişkilidir. Pratikte bununla ilgili dengeyi yakalamak oldukça zordur. Bu zamana kadarki çalışmalar göstermiştir ki, çeşitlilik içeren takımlar tipik olarak homojen takımlardan daha kötü bir performans gösterirler. Bu da demektir ki sosyal kategorizasyon süreçlerindeki bedeller çeşitliliğin bilgi faydalarından daha büyüktür.

İkili süreç modelinin çıkarım yaptığı dengeleme eylemini nasıl başarabileceğimiz üzerine gayret gösteren araştırmacılar, çeşitliliğin yarattığı bilgisel faydalar ve kaynaşma görevleri arasındaki bariz değiş tokuşu çözmek için iki geniş yaklaşımın birini kullanmışlardır. İlk yaklaşım; çeşitlilik içeren takımların, bilgi değiş tokuşuna hala izin verirken sosyal kategorizasyon süreçlerini minimize etmelerine yardım eden moderatörleri tanımlayarak sosyal kategorizasyon süreçlerine üstün olacağını önermektedir.

Etkili olarak tanımlanan moderatörler; çeşitliliğe, takım kültürüne ve normlarına, görev yapısına ve liderliğe takım üyelerinin akıl setini katmaktadırlar. Çeşitlilik içeren takım paradoksunu yönetmek için ikinci yaklaşım; grup bileşiminin fayda ve maliyetlerinin farklı çeşitlilik tipleriyle ilişkili olduğunu tanımaktır.

Derin düzey çeşitliliği (perspektifteki farklılıkların altında yatan) bilgi faydalarıyla ilişkilidir. Oysaki yüzey düzeyi çeşitliliği (göze çarpan özelliklerdeki farklılıklar) sosyal kategorizasyon süreçlerindeki kayıplarla ilişkilidir. Bu yüzden çeşitlilik, takımları yüzey düzeyi çeşitliliğin değil derin düzey çeşitlilik etrafında birleştirerek yönetilebilir.

Çeşitlilik içeren takımların ikili süreç modeline karşı endişeler

Bilgisel çeşitliliğin faydaları ile sosyal kategorizasyon bedelleri arasında dengeyi yönetmek adına yukarıda bahsedilen yaklaşımların her birine şüpheli olunması için birbiriyle ilişkili en az üç sebep vardır. İlki, bilgisel çeşitliliğin faydalarına ilk aşamayı alması için izin verecek bir yolda etkili bir şekilde üstesinden gelebilecek sosyal kategorizasyon kavramına doğrudan bir meydan okumadır.

Mevcut birey düzeyi çeşitlilik araştırması, demografik farklılıklara dayalı kategorizasyonun hızlı, sıklıkla bilinçsizce ve göreceli olarak gayretsiz olacağını önermektedir. Daha direkt olarak, kategorizasyonun olacağını varsayarsak, sosyal kategorizasyonun üstesinden gelmek için çözüm, hangi grup üyelerinin kendilerini benzersiz yaptığına değil, hangi grup üyelerinin ortak bir yana sahip olduklarına odaklanarak yüksek bir grup kimliği inşa etmeyi ya da takımın dâhilinde ortak bir normlar ve algılar seti geliştirmeyi gerektirmektedir.

Bu müdahaleler kişiler arası süreçleri ve sonuç olarak grup çıktılarını (özellikle kaynaşmayı) geliştirdiği için, onlar -takım üyeleri ile benzersiz bilgiyi paylaşmaktan korkan üyeler arasındaki farkların önemini azaltarak- derin düzey çeşitliliğin faydalarını da azaltabilir. Dahası alt grup kimliğini ortadan kaldırmak için girişimler, alt gruplar arasındaki gerçek ayırtediciliğin mevcudiyetini görmezden gelerek ek grup kaynaşması durumunu oluşturabilir.

Bu yüzden sosyal kategorizasyon süreçlerini azaltmak için doğrudan çalışmak, derin düzey çeşitlilikten gelecek bilgisel faydaları da eşzamanlı olarak azaltabilir ya da yüzey düzeyi çeşitliliğin sosyal kategorizasyon risklerini çoğalttığı durumlarda etkisiz olabilir.

İkili süreç modelinin faydalılığına şüpheci olmak için ikinci neden, modeldeki temelde yatan mekanizmalar için alternatiflerin önerilememesidir. Özellikle çeşitlilik içeren takımlarda olumsuz performans etkileri yaratacağı varsayılan sosyal kategorizasyon ve kimlik süreçleri, araştırmalarda nadir olarak direkt test edilmiştir.

Erasmus Üniversitesindeki Daan van Knippenberg and Michaéla Schippers adlı akademisyenler, bu durumu şöyle ifade etmişlerdir: “Şaşırtıcı şekilde çok az çalışma sosyal kategorizasyon süreçlerini doğrudan değerlendirmiştir ve sonuçlar hangi sosyal kategorizasyon süreçlerinin uygulamada olduğuna dair şüpheleri artırmaya yetecek kadar tutarsızdır. Buna ek olarak süreç delilini desteklemeden, çeşitlilik ile grup süreci arasındaki olumsuz ilişkilerin bazıları, sosyal kategorizasyondan ziyade başlı başına yanlış anlama ve anlaşmazlığın (bilgi/karar verme süreçlerinin daha işlevsiz bir tarafı gibi) sonuçlarını yansıtıyor diye de yorumlanabilir.”

Bu cümleler, ikili süreç modeline karşı, sosyal kategorizasyon yoluyla doğrudan sebep olunan etkilerin gücünü sorgulayan ve diğer psikolojik süreçlerin geçerli olabileceğini öneren spesifik bir meydan okumadır.

İki tarafı keskin kılıç metaforunun faydalılığını sorgulamak için üçüncü neden, yüzey düzeyi çeşitliliği minimize ederken derin düzey çeşitliliği maksimize etmek için takımları birleştirme yoluyla, sosyal kategorizasyonu azaltmak için çabalama etkililiği hakkında yükselen sorular ile ilişkilidir.

Pratikte bu en iyimser görüşle oldukça zordur çünkü derin düzey ve yüzey düzeyi çeşitlilikler gerçek takımlarda önemli bir şekilde birlikte değişirler. Çoğunlukla bu, bilgisel ya da derin düzey çeşitlilik için oldukça değerli olan farklı deneyimler ve perspektiflere yol açabilecek bir bireyin belirli demografik kategorisidir.

Örneğin yaşlı çalışanlar grup tarafından üretilen fikirlerin pratik fizibilitesini ölçmek için büyük ihtimalle kendilerinin büyük tecrübesine dayanırlar. Diğer bir örnekte ise, kadınlar ve erkekler hanehalklarının nasıl satın alma kararları verdikleri gibi birçok işte büyük ihtimalle farklı ama tamamlayıcı perspektiflere sahiptir.çeşitlilik içeren takımlar

Ek olarak, araştırmalar göstermiştir ki hangi yüzey düzeyi özelliğin kategorizasyon için bir temel olarak üyeler için belirgin olacağı nadiren bellidir. Belirgin olma durumu bir kategorinin bilişsel erişilebilirliği arasındaki bir etkileşime, diğer kategorilerin üyeleri arasındaki farklığa ilişkin olarak gruptaki bir kategorinin içindeki üyelerin benzerliğine ve kategori üyelerinin inançları ve değerleri arasındaki uyuşmaya bağlıdır.

Bunların üçü de zamanın ya da grubun görev süresiyle değişebilir. Bu yüzden, derin düzey çeşitlilik ve yüzey düzeyi benzerliğine sahip grupları oluşturarak çeşitlilik içeren gruplarda sosyal kategorizasyonu düşürmeye girişmek (kaynaşmayı artırma gibi) kavramsal olarak zordur ve uygulamada neredeyse imkânsızdır.

Derin düzey çeşitlilik için grupları yapılandırma problemleri, gruplardaki fay hatları üzerine yapılan birçok çalışmada gösterilmiştir. Örneğin bilgisel olarak çeşitlilik içeren karar verme grupları (etnik olarak homojen olan gruplar) ile ya bilgisel azınlıkta (bir fay hattı gibi) ya da bilgisel çoğunlukta (kesişen bilgisel ve etnik çeşitlilik gibi) olan etnik bir azınlık üyeye sahip gruplar karşılaştırılmıştır.

Sonuç olarak çeşitliliğin kesişen boyutları olan gruplar homojen ve fay hattı gruplarından daha iyi performans göstermişlerdir. Bu çapraz kategorizasyon tipi, grubu eşit olarak ayıran bir fay hattının yaptığından daha elverişli grup süreçlerine yol açmıştır. Yine de, takım birleşimi üzerine diğer birçok talebi göz önüne aldığımızda, fay hatları içermeyen grup birleşimleri düzenlemek pratikte oldukça zordur. Örnek olarak Türkiye kökenli bir şirket yeni ürününü Çin’de tanıtmak isterse, ülkeye, etnik yapıya ve işleve dayalı olan fay hatlarından kaçınmak neredeyse imkansızdır.

Özetle, baskın ikili işlem modeliyle ve çeşitlilik içeren takımlardaki psikolojik süreçlerin nasıl işlediğiyle alakalı ilgili ciddi sorular bulunmaktadır. Mevcut araştırma bulgularına baktığımızda, bilgisel avantajı tehlikeye sokmadan çeşitlilik içeren takımlarla ilişkili kaynaşma avantajının nasıl yönetileceği tamamen anlaşılmış gözükmektedir.

Bu teorik ve pratik nedenlerden dolayı, çeşitlilik içeren takımlarla ilgilenen araştırmacılar, çeşitlilik içeren grup paradoksunu çözme adına farklı olasılıklar düşünmeye başlamışlardır. Bunlardan biri de çeşitlilik içeren takımların nasıl çalıştığının dinamiğini anlamak üzerinedir.

Son yıllarda ayrıca, grup olgusuna daha zaman duyarlı ve dinamik yaklaşımların geliştirilmesinin önemi vurgulanmaktadır. Takımların dinamik özellikleri ve özel olarak takım çıktılarındaki çeşitliliğin dinamik etkileri daha fazla dikkate değer olmak zorundadır. Şu anki deneysel çalışmalarda; sosyal kategorizasyon, bilgi paylaşımı, yaratıcılık ve performans tipik olarak -grup bir süreliğine etkileşimde bulunduktan sonra ölçülen- kümelenme değişkenleri tarafından yansıtılır.

Bu aracı değişkenlerden birinin üstün olduğu ya da ötekine neden olduğu ihtimali -hem olumlu hem de olumsuz etkileri eşzamanlı olarak oluşturan iki tarafı keskin bir kılıç olarak eylemde bulunan takımlardaki çeşitliliğe tercihen- göz ardı edilemez. Takımların artan sınırsız ve dinamik doğasını göz önünde tutarsak, bu önemli bir ihtimaldir. Bu sebeple iki tarafı keskin kılıç metaforunu yeniden değerlendirmek ve çeşitlilik içeren gruplarla ilişkili daha dinamik ve zamana duyarlı grup süreçlerini düşünmek gerekmektedir.

Takım süreçleri üzerine dinamik bir perspektif

Takım süreçleri üzerine yapılan çalışmalar, grup yaşamını zamanla ortaya çıkacak şekilde izah eden grup işleyişinin daha dinamik bir görüşünü geliştirmek için, araştırmacıların son zamanlardaki gayretleriyle canlanmıştır. Yazının bundan sonraki kısmına dinamik perspektifinin ne demek olduğunu grup ve takım literatüründen faydalanarak açıklayıp ve çeşitlilik içeren takımlar için önemini örneklerle vererek devam edeceğim.

Tarihsel olarak grup süreçleri üzerine araştırmalar, çatışma, katılım ve kimlik saptama gibi süreçleri değerlendirmek için anket bazlı kümelenme değişkenlerine dayandırılmıştır. Bu kümelenmiş ölçüler, takım üyeleri ve takım-çevre arasındaki etkileşimlerden doğan yapıları yansıtmak için varsayılmıştır.

Ancak ortaya çıkan yapının temelinde yatan çatışma ya da kaynaşma gibi bu etkileşimler kesin olarak o yapının kendisine dayalı olmayabilir ve farklı tip etkileşimlerin çeşitleri daha yüksek düzey bir yapıya katkı sağlayabilir. Ortaya çıkan yapıları oluşturan etkileşimler şimdiye kadar fazla dikkat çekmemiştir.

Grup dinamiğini anlamak için araştırmalar mikro psikolojik süreçleri incelemelidir çünkü onlar zamanla ve devam eden etkileşimlerle oluşacak şekilde göz önüne geleceklerdir. Böyle bir analiz, iyi yapılandırılmış ortaya çıkan yapıların içine mikro süreçlerin zamanla nasıl yığılacaklarını açıklama adına temel oluşturabilecektir.

Devam eden etkileşimleri ve onlarla yerleşmiş spesifik takım üyesi davranışlarını incelemek grup süreçlerini anlamak için kritiktir çünkü bu kısa dönemli davranışlar kümelenmiş ölçülerden farklı bir dinamiği ortaya çıkarabilir.

Örneğin, bir kümelenme değişkeni olarak ölçülen ilişki çatışmasının, grup düzeyinde görev çıktılarını olumsuz kestirdiğinin bulunmasına rağmen; grupları açıklayan grup etkileşimi analizi, çabucak etkisizleştirilen birçok küçük diyadik çatışmayı karşılayabilir ve literatürde ilişki çatışmasının kümelenmiş ölçüsüyle ilişkilendirilen daha geniş olumsuz kişilerarası çevrenin bir çeşidine bozularak dönüşmez.gruplar

Benzer olarak tüm grup üyelerinin yaratıcı fikirler setini değerlendirmeye dâhil edildiği bir süreç yaratıcı gruplarda fikir üretimi için olumsuz bir çevre yaratabilirken, kolektif yaratıcı sürecin mikro süreçlerini incelemek grup yaratıcılığını artıran hatta bunun için önemli olan birçok değerlendirici davranış örneğini ortaya koyabilecektir.

Bu örneklerin önerdiği biçimde, grup davranışlarına dayalı kısa dönemdeki değişkenleri ölçmek, kümelenmiş değişkenlere dayalı olacağı beklenenden farklı etkileşimler ortaya çıkarabilir. Her iki durumda da bir analiz düzeyinden ötekine geçmek yapının (ilişki çatışması, fikir değerlendirmesi gibi) grup çıktıları üzerindeki etkisini esasında değiştirebilir.

Kümelenmiş değişkenlerin grup çıktıları üzerinde olumsuz sonuçları vardır, oysaki birçok mikro davranış gruplar için iyicil hatta yararlıdır. Bu yüzden mikro davranışları incelemek grup dinamiği ile alakalı yeni anlayışları büyük ihtimalle ortaya çıkaracaktır.

Grup dinamiğini anlamak için kritik olan kısa dönemdeki grup etkileşimlerine yerleşmiş davranışları incelemeyle ilişkili ikinci sebep, farklı analiz düzeylerindeki etkiler arasındaki dikotomidir (ikili yapı). Bu dikotomi; mikro davranışların uzun dönemde nasıl kümeleneceklerini araştırmak için, yeni ve daha önceden araştırılmamış süreçlerin varlığının ihtimalini ortaya koyar.

Bununla ilişkili olarak, süreç kaybı takım performansı üzerindeki olumsuz çatışma etkilerinden sorumlu olabilecektir (sosyal kategorizasyon gibi özel olarak olumsuz duygulanımdan ziyade). Benzer olarak fikir üretimi aktivitesi ile fikir değerlendirme aktivitesinin bir dengesi de olabilir. Bu denge fikir değerlendirmesi ile grup yaratıcılığı arasındaki ilişkinin pozitiften negatife döndürülmesidir.

Gruplarda zamanla gelişen mikro süreçleri inceleyerek, geribildirim ve çatışma arasındaki daha önce araştırılmayan bir bağlantıyı ortaya çıkaran ve beklenmeyen ilişkinin doğasını tersine çeviren, olumsuz performans geri bildiriminin grup çatışmasının sadece bir çıktısı değil bir nedeni de olabileceği bulunabilir. Mikro davranışları araştırmak, bu yüzden, mevcut grup literatüründeki kümelenmiş yapıları anlamamızı arındırmaya yardımcı olabilecektir.

Mikro süreçleri incelemek için üçüncü neden; yalnızca kısa dönemde olan bazı değişkenleri yansıtamayacak, göreceli olarak daha uzun bir zaman periyodunda ölçülen etkiler olabilir. Bu etkiler aynı zamanda sadece kısa dönemli mikro süreçleri çalışarak ortaya çıkarılamaz. Bu değişkenler, hala görünmez olan kümelenmiş bir çalışmadaki bağımlı ve bağımsız değişkenler arasına girebilir.

Misal olarak grup çeşitliliği faydalı görev çıktılarıyla ilişkili olmasına rağmen, bilginin açığa çıkarılması gibi müdahale etme süreçleri bu çıktıların nedensel ara değişkenleridir. Herhangi bir grup sürecinin bütüncül bir anlamasını geliştirmek için, sürecin bir zaman periyodu içinde genelleştirilmiş bir grupta yansıtıldığını ve kısa dönemde bu çevreyi yaratan spesifik grup üyesi davranışlarının her ikisini de düşünmek gereklidir. Bu ise etkilerin ölçüldüğü geçici ufuğa belirgin bir dikkati gerektirmektedir.

Bu sebeple dinamik bir süreç organizasyonlardaki takımların hepsinin üstün performans göstermelerine sebep olabilecektir. Çeşitlilik içeren takımların oluşturulması bilgi paylaşımı ve yaratıcı fikir üretimini tetikleyecektir. Bu şekilde yüksek performanslı gruplar ise işletmelere ve örgütlere uzun dönemli yaşama şansı sağlayacaktır.

Çeşitlilik İçeren Takımlar ve Gruplar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir