Örgüt Kültürü ve Örgüt İçi Şemalar

Örgüt Kültürü ve Örgüt İçi Şemalar

Örgüt kültürü, örgütlerdeki eylem ve anlam yaratmaya yol gösteren paylaşılan inanç, değer ve varsayımlar olarak tanımlanabilir. Bu yönüyle hem bireysel hem de grup düzeyi bir olgu olduğu açıktır. Grup, kültürü yaratmak ve sürdürmek için gerekliyken, kültür sadece bireyler tarafından taşınabilir.

Örgüt kültürünün bireysel düzeyde deneyim ve açık belirtileri, örgüt üyelerince sahip olunan örgüt içi şemaların şablonlu bir sisteminden ortaya çıkarılabilir. Ek olarak bireylerin örgüt içi şemaları kültürel bilgi ve anlam havuzu olup, kültürün karşılıklı anlaşmaya dayalı anlam yaratma özelliğinin kaynağıdır. Bu yüzden de örgütün sosyal bağlamında bu şemaların aktivasyon ve etkileşimi bireyler için kültürel bir deneyim yaratacaktır.

Bireylerin örgüt içi şemaları beş kategoriye ayrılmaktadır: benlik, kişi, örgüt, obje/kavram ve olay. Sosyal biliş mekaniği üzerine geliştirilen şema teorisinde yer alan bu şemalar bireylerin örgüt içinde sosyal varlıklar (kendileri, ötekiler ve örgütsel gruplar), olaylar, durumlar, sosyal olmayan objeler ve kavramlarla karşılaşmalarından türetilmiştir.

Benlik şemaları: Örgüt içi benlik şemaları kişilik, değerler, roller ve davranış gibi bireylerin örgütsel bağlamda kendileri açısından geliştirdiği teori ve genelleştirmelere işaret etmektedir. Bu tip şemaya bireyin kendisiyle ilgili kurduğu şu cümle örnektir: İşi ile ailesi arasında dengeyi koruyan, dürüst, çalışkan ve esmer bir mühendisim. Bireyin benliği olarak tanımladığı şeylerin çoğu öteki insanların bireye karşı gösterdikleri tepkilerin bir yansımasıdır. Bu yüzden de içe odaklı olsalar da bu şemalar aynı zamanda sosyal yaratımlardır. Benlik şemaları bireylerin tepkilerini örgütsel uyarıcıya yönlendirmelerine ve benlikleriyle tutarlı yanıtlarda karar kılmalarına yardım etmektedirler.

Kişi şemaları: Örgüt içi kişi şemaları, belirli bireyler, gruplar ve örgütsel rollerle ilgili karakterlere, hedeflere, davranışlara ve tercihlere ilişkin hafıza, izlenim ve öğrenilmiş beklentilerce organize edilmektedir. Örneğin “genel müdürüm oldukça bağımsız, yardımsever ve zeki biridir”. Diğer insanlarla ilgili şemalar geliştirmek önemlidir çünkü onların davranışı birinin anlamaya çalıştığı gerçekliği değiştirir. Bu yüzden de bireylerin uygun şematik kategoriye yerleştirdiği seçimlere ek olarak, kişi şemalarının içeriğinin çoğu başka insanların inanç, değer ve muhtemel davranışlarına ilişkin bilgiyi özetlemeye ayrılmıştır. Örgütlerde muhtemelen etkili insanlar olan ve şemalaştırılan öteki bireyler önemli rol göndericileri olup; örgütteki üstleri, akranları ve astları kapsayan bireyin deneyimlerinin şekillendiricileridir.

Örgüt şemaları: Bu şemalar kendi bireysel üyelerinden bir bakıma soyutlanan örgütsel gruplara ilişkin bilgi ve izlenimlere işaret etmektedir (holdingin genel müdürlüğündeki yöneticiler gibi). Bireylerin, üyesi olmadıkları örgütler için şemaları olabileceği gibi, asıl önemli olan üyesi olunan örgüt ve sosyal grup için mevcut bireysel şemalardır. Bu örgüt şemaları kişinin örgüt kültürüyle alakalı bilgisiyle çok yakından uyuşmaktadır.

Obje/Kavram şemaları: Örgüt içi obje/kavram şemaları köşede penceresi olan büyük ofisler ya da kalite veya yönetişim anlamı gibi içsel olarak sosyal olmayan uyarıcıyla alakalı bilgiye işaret etmektedir. Bu şemalar kültürü anlamak için önemlidir çünkü bunlar fiziksel ve sözlü kültürel artifaktların yorumlanmasına yardım etmektedir. Örgütsel iletişim anlam yaratma gayretleri için önemli olduğundan, kavram şemaları sözel terimlerin anlaşılabileceği bir çerçeve sağlayarak bu iletişimi kolaylaştırmaktadır.

Olay şemaları: Örgüt içi olay şemaları sosyal bağlamlar, durumlar, karşılaşmalar ve olaylar ile ilgili bilgiyi ifade etmektedir. Bu kapsamda bölüm partileri, kovulmalar ve müşteri şikayetleri örnek olarak gösterilebilir. Senaryolar olay şemalarının en sık görülenidir çünkü beklenen olay sırasının bilgisini ve spesifik durumlardaki uygun davranışı içermektedir.

Senaryolaşmış bilgiyi göstermenin yanında olay şemaları seremoni ve ritüeller gibi davranışsal artifaktların yorumlarına rehberlik etmeye de yaramaktadır. Bu tarz artifaktlar bazı anlamları güçlendirmeye yarayan kültürel ifadelerdir. Örneğin haftalık personel toplantısı kontrol hamlesi olarak da yorumlanabilir, takım oluşturma fırsatı olarak da. Bu tarz olaylara eklenmiş şemalar, örgüt kültürü incelemesinin önemli bir yönüdür.

Olay şemalarıyla ilgili son olarak bu şemaların -örgüt içi olanlardansa- daha spesifik durumsal şemalar yaratmak için diğer şemalarla örtüşebileceğini söylemek gerekir. Örneğin “patron kötü haberlere oldukça duyarlıdır ancak bu haberleri haftalık personel toplantılarında almaktan nefret eder”. Durum şemalarının muhtemel oluşacağı örgütsel durumlar, olay şemalarında belirlenen koşulları içermektedir.

Bütün bu şema türleri beraber ele alındığında, bireylerin örgütsel hayatlarında anlam yaratmak için kullandıkları bilgi çeşitliliği görülmektedir. Kültürel perspektiften bakıldığında bu şemalar; çeşitli birey ve topluluklara yüklenen değer ve inançları, çeşitli durumlar için uygun davranışları, bir şeyler yapmanın geleneksel yollarını, destek-takviye değişikliklerini, akran ve düzgüsel baskıları, rol bilgisini, sözlü, fiziksel ve davranışsal artifaktlara yorulan anlamı ve örgüt ve alt gruplarının karakteristiklerini tanımlamayı içeren örgüt kültürü için bireyin bilgisi havuzu gibi hizmet etmektedir.

Özetle örgütler, gruplar ve kültür bireylerin örgüt içi şemalarda temsil edilmektedir. Bu aynı zamanda oluşturulacak davranışsal stratejileri de kapsamaktadır.

Örgüt Kültürü ve Örgüt İçi Şemalar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir