Risk Alma, Referans Grupları ve Uyarlanabilir İstekler

Risk Alma, Referans Grupları ve Uyarlanabilir İstekler

Risk alma performans ile birlikte örgütlerin istek veya hedeflerini uyarlanabilir kıldığı bir kavramdır. Uyarlanabilir istekler (adaptive aspirations) konsepti ilk defa Cyert ve March’ın Davranışsal Firma Teorisi (A Behavioral Theory of the Firm) adlı ünlü eserlerinde geçmiştir. Cyert ve March’a göre istekler veya hedefler örgütün performansına bir geribildirim olarak uyarlanmalıdır. Ayrıca örgütsel arama süreçlerini de ilerletmektedir.

Hedefler veya istekler kazanç bölgesini kayıp bölgesinden ayıran referans noktaları olarak görülebilir. Bireyler referans noktasının üzerindeyse riskten kaçınmaya, altındaysa risk almaya eğilimlidirler. Ancak örgütlerin seçimleri üzerine yapılan araştırmalar uç performanslarda örgütsel risk alma davranışının önemli ölçüde değiştiğini göstermiştir.

Uç performans ya çok düşük performans düzeyleri ya da çok yüksek performans düzeyleri şeklinde olmaktadır. Çok düşük performans düzeylerinde karar vericiler kendilerinin normal referans noktalarında uzaklaştıklarında dikkatlerini hayatta kalma noktasına yöneltirler. Bu davranışa tehdidin sertliği neden olmaktadır.

Örgütler hayatta kalma noktasına yakın olduklarında sertliğe bürünürler ve riskten kaçınmanın uç formlarını sergilerler. Buna örnek olarak potansiyel kayıpların çok fazla olduğu ve örgütün hayatta kalmasının tehdit edildiği durumlarda, üst yönetim büyük ihtimalle maliyet azaltmaya vurgu yapacaktır ve daha az riskli alternatifleri tercih edecektir. Satın almalar azalacak ve küçülmeler başlayacaktır.

Çok yüksek performanslarda ise risk almanın artacağı muhtemeldir. Davranışsal firma teorisine göre kaynakların bol olması firmalara inovasyon, örgütsel değişim ve satın alma yoluyla genişleme gibi aktivitelerle daha fazla araştırma imkânı verecektir.

Diğer taraftan kaynak bolluğunun örgütsel ataleti doğuracağı da söylenmektedir. Daha az araştırma, örgütsel yanıtlarda pasiflik ve kullanma yoluyla bilinen yeteneklerden faydalanma motivasyonunda artış beklenen sonuçlar arasında olabilir. Ama gene de çok yüksek performansların risk alma yönünde cesareti artırması daha muhtemel gözükmektedir.

Referans grupları ise bir kişinin kendi performansını değerlemesi için karşılaştırma standartlarıdır. Festinger tarafından öne atılan sosyal karşılaştırma teori yönetim araştırmalarında bireyden örgüte doğru genişletilmiştir. Günümüzde sektörün performans ortalaması örgütler için referans noktası olarak görülmektedir.

Örgütler için referans grupları ayarlamada üç strateji kullanılmaktadır: Tutucu, hırslı ve aşamalı stratejiler.

Tutucu strateji odaktaki firmanın performansını endüstri ortalamasıyla kıyaslama olarak tanımlanmaktadır. Burada risk alma ve stratejik değişim, yüksek performans gösteren firmalara göre değil sektör ortalamasına göre ayarlanmaktadır.

Hırslı strateji de referans grubu sektörün en iyi performans gösteren ilk % 10’luk kısmına göre belirlenmektedir. Burada performans kıyaslaması istek düzeylerinin gerilip büyütülmesiyle yapılmaktadır. Hırslı uzun dönemli hedeflerin örgütü mevcut yeteneklerin ötesine taşıyacağı ve yaratıcılık ile inovasyonu arttıracağı farz edilmektedir.

Aşamalı strateji de ise karar vericiler örgüt için tatmin edici bir performansa sahip olmayı referans grubu olarak seçmektedir. Burada proksimal yani yakınsamalı hedef veya alt hedeflerin yüksek performansı getireceği düşünülmektedir. Küçük başarılar ve izlenebilir deneme niteliğindeki adımlar örgüt için en iyi öğrenmeyi getirecektir.

Firmalar aşamalı referans grubu stratejisiyle genellikle daha fazla varlık elde etmekte ve diğer stratejilerle aynı iflas oranına sahip olmaktadır. Bunun olmasının nedeni bu stratejiyle örgütler istek düzeyinin altında performans gösterdikleri için az bir risk almalarıdır. Bu bilgi stratejik yönetimde artımlı aşamaların rekabet avantajı getireceği bilgisiyle de uyumludur.

Özetle firmalar davranışsal olarak ne zaman risk alıp almayacaklarını istek düzeyleri ve referans noktalarına göre belirlemelidir. Eski risk tercih fonksiyonunda sadece istek düzeyi referans noktası olarak mevcutken, son yıllarda davranışsal strateji kapsamında yapılan çalışmalar hayatta kalma ve başarı noktalarını da risk tercih fonksiyonuna eklemiştir. Böylece daha ayrıntılı risk alma ve riskten kaçınma pozisyonları ortaya çıkmıştır.

Risk Alma, Referans Grupları ve Uyarlanabilir İstekler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir