Seyirci ve Etkileşim Etkileriyle Sosyal Kolaylaştırma

Seyirci ve Etkileşim Etkileriyle Sosyal Kolaylaştırma

Sosyal psikoloji alanında insanın insan üzerinde etkisi olduğu ile alakalı fikirler yaygın olarak yer almaktadır. Bu fikirler biraz daha genişletilerek bireyin davranışlarının neden ve nasıl başka bir bireyin davranışını etkilediği sorusuyla bu alandaki temel gayretleri üzerinde tutmaktadır. Bireyin başka bir birey üzerindeki etkisi oldukça kompleks formlarda olmaktadır. Bu kompleks formlar çoğu zaman bireyler arası geniş bağlantıları içermektedir. Bireyler arası etkinin temel formlarından biri sosyal kolaylaştırma (social facilitation) durumudur.

Sosyal kolaylaştırma paradigması ilk olarak 1897 yılında Norman Triplett’in bisiklet sürücüleri üzerinde yaptığı deneyde, bu sürücülerin seyirci önünde daha yüksek performans gösterdiklerini gözlemlemesiyle ortaya atılmıştır. Hız ve rekabet ortamında insanların varlığı, bisiklet sürücülerinin davranışları üzerinde önemli sonuçlar doğurmuştur.

Sosyal kolaylaştırma iki temel paradigmaya ayrılmaktadır: seyirci etkisi (audience effect) ve etkileşim etkisi (coaction effect). Seyirci etkisi pasif olarak izleyicilerin varlığından dolayı davranışlarda değişimin gözlenmesini içerirken; etkileşim etkisinde aynı aktivitede başka bireylerin varlığından dolayı davranışların değişmesi kastedilmektedir. Bu etkilerle performans artışı gözlense de, izleyicilerin varlığı öğrenmenin hatalı olmasına da sebep olabilmektedir.

İfade etmekte yarar vardır ki; başka bireylerin varlığı bireyin uyarılma düzeyini arttırdığından daha fazla karmaşık etkilere sahiptir. Bu varlık durumu taklit veya dolaylı öğrenme durumları gibi uygun veya uygun olmayan yanıtlara ipuçları sağlayabilmektedir. Aksi durumda hırslı veya stresli durumda bireyin tehlikenin boyutunu anlamasına yardımcı olabilmektedir.

Sosyal kolaylaştırma bu yönüyle stratejik yönetim için önemli potansiyele sahiptir. Bireylerin davranışlarının sosyal kolaylaştırma yoluyla olumlu değişmesi ve performansa yansıması, firmanın kolektif olarak gerçekleştirdiği stratejilerini etkileyecektir.

Davranışsal stratejiler geliştirilmesinin önündeki bilişsel önyargılar da sosyal kolaylaştırmanın etkileşim etkileriyle minimuma indirilebilecektir. Örüntü tanıma, eyleme yönelik, durağanlık, çıkar ve sosyal önyargıların azaltılması için kullanılacak yöntemler etkileşim etkileriyle daha kolay uygulanabilir.

Bireylerin zihinlerinde yer alan örgüt içi şemalar sosyal kolaylaştırmanın gerçekleşmesi ihtimali üzerinde etkili olabilmektedir. Bireyin benliğini ilgilendiren, çalışma arkadaşlarını içinde barındıran, kurumunu niteleyen, firma içindeki çeşitli obje ve kavramları barındıran ve son olarak yaşanan olayların anlaşılmasını sağlayan bu örgüt içi bilişsel şemalar hem seyirci hem de etkileşim etkilerinden nasibini alacaktır.

Bireyler bazı durumlarda grup dinamiği bakımından grup tartışmasından önce sahip olduğu eğilimleri, sonrasında da artırarak kendilerinde barındırabilir. Grup kutuplaşması denen bu durum ikna edici argümanlar ve sosyal karşılaştırma süreçleriyle açıklansa da, sosyal kolaylaştırma ile değişecek performans da bu durum üzerinde etkili olabilecektir.

Finansal piyasaların gürültü işlemcileri yanlış beklentilerinde etkileşim etkisi ile gelen bir bağlılıkla da kalabilmektedirler. Böylece rasyonel davranışlar sergileyen bireylerden uzun vadede daha fazla servet kazanımı sağlayabilmektedirler.

Bazı durumlarda ise yöneticilerin içinde herhangi bir nedensel ilişki olmayan sonuçları kendi üzerlerine almaları ve sergiledikleri davranışlara devam etmeleri gözlemlenmektedir. Batıl davranış denen bu durum sosyal kolaylaştırma etkileriyle daha da artabilmektedir. Batıl öğrenme süreçleriyle gelişen bu durum, bireylerin bu davranışlarda ısrarcı olmalarıyla sonuçlanmaktadır.

Sosyal kolaylaştırma etkilerinde bireylerin bilişsel süreçlerinde önemli bir yeri olan sezgilerin payı da olabilmektedir. Bazı durumlarda içgüdüyle de karıştırılan sezgi, bireylerin etkileşim etkilerinde yer almasını sağlayabilmektedir.

Bireyin karar verme süreçleri sosyal kolaylaştırmanın diğer gerçekleşebileceği bir düzlemdir. Geliştirilen yargı ve kararlarda çevrenin takviye ettiği katkıları doğrudan seçerek veya daha optimal olan yol olarak bu katkıların ortalamasını alarak bir karara varılır ve etkileşim etkileri kendini gösterebilir.

Yöneticiler bazı durumlarda ise değerli ve nadir bulunan kaynakları taklit etmek zorunda kalabilirler. Bu taklit etme süreci taklit edilecek kaynağın belirlenmesi, isteğin oluşması ve taklit etme becerilerinin kazanılmasından oluşmaktadır. Bu süreçte yöneticiler bazı kurumsal uygulamalardan ötürü taklit etme isteksizliği ile kalabilecekleri gibi; sosyal kolaylaştırma etkisiyle önemli kaynakların taklit edilmesi daha basite indirgenebilecektir.

Özetle seyirci ve etkileşim etkilerini içinde barındıran sosyal kolaylaştırma, bireysel düzeyde stratejik yönetim için önemli işaretlere sahiptir. Bireysel bilişlerin kolektif davranışlara dönüştürülmesi sosyal kolaylaştırma ile daha verimli olabilecektir.

Seyirci ve Etkileşim Etkileriyle Sosyal Kolaylaştırma
Etiketlendi:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir