Sosyal Karşılaştırma Teorisi ve Leon Festinger

Sosyal Karşılaştırma Teorisi ve Leon Festinger

İnsanlar sosyal olarak kendilerini başkalarıyla karşılaştırırlar. Leon Festinger yaptığı birçok araştırmaya başka çalışmaların sonuçlarını da ekleyerek 1954 yılında bu sonuca varmıştı: sosyal karşılaştırma teorisi. Bu teorisiyle kendinden sonra oluşturulacak birçok sosyal psikoloji teorisine de zemin hazırlayacaktı.

Sosyal karşılaştırma teorisi Leon Festinger tarafından geliştirildikten sonra sosyal psikologların çalışmalarıyla gelişimine devam etmiştir. Öz değerlendirme, benlik geliştirme, yukarı ve aşağı yönlü karşılaştırmalar bunlardan sadece bazılarıdır. Ayriyeten özsaygı ve duyguların sosyal karşılaştırmadaki düzenleyici rolleri de ortaya koyulmuştur. Bütün bu gelişmelere rağmen Festinger tarafından geliştirildiği haliyle sosyal karşılaştırma teorisinin büyük çoğunluğu hala geçerliliğini korumaktadır.

Leon Festinger’in sosyal karşılaştırma teorisinin hipotezleri şunlardır:

  1. İnsanlarda görüşlerini ve yeteneklerini değerlendirme dürtüsü vardır.
  2. Objektif ve sosyal olmayan araçların elverişli olmaması ölçüsünde, insanlar görüş ve yeteneklerini başkalarının görüş ve yetenekleriyle karşılaştırarak değerlendirirler.
  3. Kişinin görüş veya yeteneği ile diğer spesifik kişinin görüş veya yeteneği arasındaki fark arttıkça, kişinin kendini karşılaştırma eğilimi azalacaktır.
  4. Yetenek karşılaştırmasında yukarı doğru tek yönlü dürtü vardır. Bu dürtü görüşlerde büyük ölçüde yoktur.
  5. Kişinin yeteneğini değiştirmeyi zor hatta bazen imkansız kılan sosyal olmayan kısıtlamalar vardır. Bu sosyal olmayan kısıtlamalar görüşlerde büyük ölçüde yoktur.
  6. Başkalarıyla devam eden karşılaştırmaların hoş olmayan sonuçları işaret etmesi ölçüsünde, bu kişilerle karşılaştırmaların son bulmasına düşmanlık veya küçümseme eşlik edecektir.
  7. Belirli yetenek ve görüş için belirli bir grubun karşılaştırma grubu olarak önemini arttıran faktörler, bu gruptaki yetenek veya görüşle ilgili tekdüzeliğe doğru baskıyı arttıracaktır.
  8. Kişinin kendi görüş ve yeteneğinden çok uzak olan kişiler uzaklaşmayla tutarlı nitelikler yönünden kişi tarafından kendinden farklı algılanırsa, karşılaştırılabilirlik aralığını daraltma eğilimi güçlenecektir.
  9. Bir grupta bir görüş veya yetenek aralığı olduğunda tekdüzeliğe doğru üç baskı göstergesinin nispi gücü, grup moduna yakın olan kişilerde grup moduna uzak olan kişilere göre farklı olacaktır. Spesifik olarak, grup modundan uzak olan kişilerle kıyaslandığında, grup moduna yakın olan kişilerin başkalarının pozisyonlarını değiştirmek için daha güçlü eğilimleri, karşılaştırma aralığını değiştirmek için nispeten daha zayıf eğilimleri ve kendi pozisyonlarını değiştirmek için çok daha zayıf eğilimleri olacaktır.

Festinger sosyal karşılaştırma teorisini oluştururken hipotezlerinden doğal olarak çıkan sonuçları da belirtmiştir. Örneğin 2. hipotezinden hem fiziksel hem de sosyal bir karşılaştırmanın olmadığı durumlarda, sübjektif görüş ve yetenek değerlendirmeleri kararsızdır (değişkendir) sonucunu ifade etmiştir. Kişinin yetenek ve görüşünü değerlendirmesi için objektif ve sosyal olmayan temel elverişli olduğunda, kişiler görüş ve yeteneğini başkalarıyla karşılaştırma yoluyla değerlendirmeyeceklerdir sonucu da 2. hipotezinden çıkarılmıştır. Diğer hipotezlerin doğal sonuçları şöyle sıralanmaktadır:

  • (Hipotez 3) Karşılaştırma için olası kişiler aralığı göz önünde tutulursa, kişinin kendi yetenek veya görüşüne yakın olan birisi karşılaştırma için seçilecektir.
  • (Hipotez 3) Elverişli olan karşılaştırma çok uzakta olan ise, kişi görüş veya yeteneğinin sübjektif olarak doğru değerlendirmesini yapamayacaktır.
  • (Hipotez 6) Başkalarıyla karşılaştırmanın son bulmasına düşmanlık ve küçümsemenin eşlik etmesi görüşlerde geçerli olup, yeteneklerde ise genellikle geçersizdir.
  • (Hipotez 7) Grubun çekiciliği güçlendikçe, grup içindeki yetenek ve görüşlerle ilgili tekdüzeliğe doğru baskı güçlenecektir.
  • (Hipotez 7) Yetenek ve görüşün gruba uygunluğu (alakası) büyüdükçe, görüş veya yetenekle ilgili tekdüzeliğe doğru baskı da güçlenecektir.

Festinger’e göre sosyal karşılaştırma teorisinin gruplardaki bireylerin davranışları ile grup oluşturma ve grupların değişen üyelik süreçlerini açıklamaya katkısı olmuştur. Kendini değerlendirme dürtüsü kişilerin gruplara ait olma ve başkalarıyla işbirliği yapmak üzerine bir zorlama oluşturmaktadır. Ayrıca birinin görüşlerindeki sübjektif doğruluk hisleri ve önemli yeteneklerde kişinin performansının yeterliliğinin sübjektif değerlendirmesi kişilerin elde edeceği tatminlerden bazılarıdır. Bu tatminlerin ne kadar güçlü olduğuyla ilgili bir şeyler söylemek zor olsa da, kendini değerlendirmenin insanoğlunun sokulgan ve sosyal olmasındaki önemli bir faktör olduğu açıktır.

İnsanların bazı gruplara katılmayı istemesiyle bazı gruplardan uzaklaşma arzusu kendini değerlendirmeyle alakalıdır. Kişi kendini yetenek ve görüş açısından yakın gördüğü gruplara yakınlaşmaktadır. Öteki grupları ise göz ardı etmektedir. Böylelikle toplum içerisinde gruplara bölünme gerçekleşmekte ve bu da toplumda yeteneklere bağlı olarak statülerin doğmasına yol açmaktadır.

Festinger ayrıca genel eğilimlerin karşılaştırmamaya dönük olduğu ancak karşılaştırılabilirliğin zorlandığı iki durum göstermiştir. Bunlardan ilkinde grubun çekicili o kadar yüksektir ki, üye bazı görüş veya yetenekler açısından gruptan belirgin biçimde farklılaşması gerçeğine rağmen grupta kalmayı istemeye devam eder. İkincisinde ise kişinin gruptan ayrılmasının önlenmesi gözükmektedir. Bu durumda grubun kişi üzerindeki çekiciliği sıfır veya negatiftir ve grubun kişiyi etkileme gücü yoktur. Kişi düşünce bakımından özel olarak kabul etmese de uyma davranışı gösterebilir. Yetenek bakımından ise kişinin yeteneği gruba nazaran daha yüksekse kabul etmeden gruba uyacak; daha düşük ise de performansını yükseltir gibi gözükecek ancak yeteneğinde bir değişim gözlenmeyecektir.

Özetle Leon Festinger yaptığı bir takım çalışma sonucunda sosyal karşılaştırma teorisi adı altında 9 hipotez geliştirmiştir. Bu teorisiyle sosyal gruplardaki düşünce ve görüş etki süreçlerini ve kendini değerlendirme dürtüsünün çeşitli çıkarımlarını göstermiştir. Böylelikle de sosyal psikoloji tarihinde önemli bir yer edinmiştir.

Sosyal Karşılaştırma Teorisi ve Leon Festinger

Sosyal Karşılaştırma Teorisi ve Leon Festinger” üzerine bir düşünce

  • Ağustos 25, 2019, 7:14 pm
    Permalink

    Mükemmel bir teoriymiş. Toplumsal olarak en büyük yaramız aynı zamanda.

    Cevapla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir