İrrasyonel Davranışlar ve Toplam Çıktılar

İrrasyonel Davranışlar ve Toplam Çıktılar

Bireysel davranışların toplamının örgütsel stratejileri oluşturması davranışsal strateji için önemlidir. Bu sorun davranışsal ekonomide de uzun zamandır yer tutmaktadır.

Davranışsal ekonomiye göre toplam yani birikme modu stratejik tamamlayıcılık ve ikame edilebilirlikten kaynaklanmaktadır. Stratejik tamamlayıcılık ve ikame edilebilirlik toplam çıktıların (aggregate outcomes) önemli belirleyicileridir. Stratejik tamamlayıcılık altında az sayıda irrasyonel karar vericiler toplam çıktılarda büyük sapmalara yol açabilir. Stratejik ikame edilebilirlik koşulu altında ise az sayıda rasyonel karar vericiler toplam rasyonellik üretmek için yeterlidir.

Örneğin A firmasının ürün miktarını arttırma kararı, B firmasının yeni fabrika kurmamasını etkileyebilir (ikame edilebilirlik). Ayrıca A firmasının fiyatları düşürme kararı, B firmasının daha fazla fiyat düşürme kararı almasına neden olabilir (tamamlayıcılık).

Bu tür stratejik tamamlama ve ikame etme durumları çok sık yaşanır çünkü bunlar toplam çıktı üzerine irrasyonel bireylerin verili payının etkisi üzerinde oldukça fazla değişim yaşanmasını sağlarlar. Eğer yarı optimal bireysel davranış hatanın maliyetine tepki gösterirse, ikame edilebilirlik insanların daha rasyonel davranmasına, tamamlayıcılık ise daha az rasyonel davranmasına sebep olacaktır.

Misal olarak yüksek fiyat belirleyen irrasyonel firmalar düşünün. Tamamlayıcılık altında rasyonel firmalar yüksek fiyat politikası benimseyeceklerdir. Bu yüzden de rasyonel ve irrasyonel eylemler arasındaki mesafe nispeten küçük olacaktır. İkame edilebilirlik altında ise rasyonel bireyler düşük fiyat tercih edecek ve rasyonel ile irrasyonel eylemler arasındaki ara nispeten daha büyük olacaktır. Eğer ödeme fonksiyonları pürüzsüzse, bu demektir ki irrasyonel firmanın yaptığı yanlışın maliyeti tamamlayıcılık altında nispeten küçük, ikame edilebilirlik altında ise büyüktür. Sonuç olarak tamamlayıcılık ikame edilebilirliğe göre daha fazla bireysel hatalar üretebilir.

Stratejik tamamlayıcılık ile son olarak oluşması için hangi ekonomik nedenlerin gerektiğin belirtmek gerekir: eksik ürün piyasa rekabeti, ticari partnerlerin maliyetli arama durumlarında yoğun piyasa dışsallıkları, teknolojik dışsallıklar, tercih dışsallıkları ve makroekonomik düzeyde ücret ve fiyat ayarlama arasındaki bağımlılıklar.

Davranışsal strateji açısından metodolojik bireycilik ilkesinin benimsenmesi, bireylerin biliş ve davranışlarının firma stratejilerine dönüştürülmesi için fırsat yaratmaktadır. Çünkü bir toplumu, örgütü veya grubu anlamak için ilk yapılması gereken bireyleri iyi bir biçimde anlamaktır.

Firmaların ekonomik teorilerinden biri olan sosyal karşılaştırma maliyetleri teorisi de firmaların irrasyonel davranmasının önüne geçebilecek çözümler sunmuştur. Kıskançlık duygusunu temel alan bu teoriye göre firmalar kendi sınırlarını yeniden şekillendirerek, kullandığı başta üretim olmak üzere teknolojileri değiştirerek veya çalışanları için düzenlediği maaş sistemini yatay veya dikey sıkıştırarak daha rasyonel davranışların oluşmasını sağlayabilirler.

Bazı durumlarda ihtiyaç duyulan kaynaklara karşı taklit etme isteksizliği de oluşabilmektedir. Bu irrasyonel davranışın altında genelde bilişsel kusurlar yatmaktadır. Kurumsallaşmış uygulamalar ve normlar, yöneticilerin rekabet avantajı getirecek taklit etme sürecini başarısızlıkla sonuçlandırmasına neden olmaktadır.

İrrasyonel davranışlara sebep olabilecek bir sorun da karar verme sürecinde çıkmaktadır. Firma yöneticileri karar verirken ya danışmanların veya dışarıdan kişilerin müdahalelerini doğrudan kabul ederler ya da kendi yargıları ile bu müdahalelerin ortalamasını alarak bir sonuca varırlar. Literatür göstermiştir ki ortalama alma stratejisi firmalar için en optimum olandır.

Firmalar faaliyet gösterdiği sektörde kendine uygun kimlik alanı da belirleyebilmektedir. Bu ise irrasyonel davranışlara sebep olabilmektedir. Kimlik alanı içerisindeki rekabet dinamiğine karşı daha hassas olan bu firmalar, olası değişikliklerde olduğundan daha fazla veya büyük tepkiler verebilmektedir.

İrrasyonel davranışların altında bilişsel önyargılar da yatabilmektedir. Bu bilişsel önyargılar sonucunda firmaların bünyesinde bulundurduğu en iyi yöneticiler bile Ar-Ge yatırımlarında, şirket birleşme ve satın almalarında veya piyasaya giriş kararlarında istedikleri sonuçları alamamaktadır.

Yöneticiler bazen de irrasyonellik sonucu kötü tahminlerde bulunarak yüksek başarı elde edebilirler. Buna örnek olarak uç noktalar gösterilebilir. Yeni ürün geliştirme ve sunumu gibi bu tür uç noktalarda rasyonel karar vericiler etkisiz kalırken, irrasyonel karar vericiler etkili ve çevik davranış göstererek başarı elde ederler.

Özetle davranışsal strateji için bireylerin rasyonel ve irrasyonel davranışlarının kolektif stratejilerin oluşturulmasında etkisi büyüktür. Bu toplam çıktılar için irrasyonel davranışların rasyonelliğe döndürülmesi gerekmektedir. Bunun için de nörobilimsel ve bilişsel teknikler kullanılabilir.

İrrasyonel Davranışlar ve Toplam Çıktılar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir