Kimlik Alanı ve Rekabet Dinamiği

Kimlik Alanı ve Rekabet Dinamiği

Kimlik alanı (identity domain) firmanın yönetimi için psikolojik değere sahip olan bilişsel rekabet ortamıdır. Rekabet dinamiği (competitive dynamics) ise firmaların faaliyet gösterdikleri sektördeki eylem ve tepkileridir. Bu iki kavram şu sorulara yanıt bulmuştur:

 

Firmalar neden bazı pazarlara hırs ve istekle atak yaparken, eşit düzeyde çekici gibi görünen diğer pazarları göz ardı ederler? Ya da firmalar neden sahip olduğu bazı pazarları rakiplerinin eylemlerinden savunmak için agresifçe tepki gösterirken diğer pazarlarına görmezden gelir veya yarım yürekle karşılık verir gibi gözükürler? Neden firmalar daha fazla finansal kazanım vaat eden rekabet bölgelerinden ziyade ekonomik potansiyeli daha az olsa bile diğer bölgelerde güçlü bir şekilde faaliyet gösterirler?

 

Firmanın eylemlerine rekabet sürecinin sonuçları olarak bakmanın ötesinde, bu yönetsel davranışların altında yatan öncülleri anlamak oldukça önemlidir. Bu sayede üst düzey yöneticilerin stratejik kararlar verirken sergiledikleri bazı duygusal, psikolojik ve bilişsel süreçlerin etkisine ışık tutmak mümkün olacaktır.

 

Rekabet dinamiği bağlamsal çerçevesinde; eylem firma tarafından rekabetçi pozisyonunu yükseltmek veya korumak için başlatılan spesifik ve sezilebilir bir rekabetçi hareket olarak (yeni ürün tanıtımı veya fiyat değişimi) tanımlanırken; tepki rekabetçi pozisyonunu korumak veya yükseltmek için firma tarafından gözlemlenebilir ve fark edilebilir bir karşı eylem olarak tanımlanır. Rakipler ise -aynı endüstri veya ürün/pazar bölgesinden olmasa bile- firmanın elde etmek istediği kaynakları elde etme potansiyeli olan diğer firmalardır.

 

Farkındalık-motivasyon-yetenekler (awareness-motivation-capabilities) perspektifine göre rekabet gerilimi firma ile rakibi arasındaki, muhtemelen firmanın rakibine karşı oluşturduğu bir eylem sonucu ortaya çıkan bir gerginliktir. Bu rekabet gerilimi çeşitli firma yöneticilerinin rekabet algısı ve motivasyonları arasında var olan asimetrinin bir sonucudur.

 

Organizasyonlar üzerine yapılan bilişsel çalışmalar, çevresel uyarılar ile insan tepkisi arasındaki bilişsel uzlaştırıcıları araştıran psikolojik temeldeki çalışmalar ile geçmiş tarihte yapılmıştır.

 

Farkındalığa, motivasyona ve yetenek değerlendirmelerine rehberlik etmek hem firmanın hem de çevresinin bilgi yapıları veya zihinsel modelleridir.

 

Örgütsel kimlik; örgüt olarak kim olduklarına dair üyelerinin karşılıklı anlaşmaya dayalı anladıklarıdır ve bir bütün olarak örgüt için hayati, farklı ve dayanıklı olan unsurlardan meydana gelmektedir. Kimlik; firmanın kimlik alanı içindeki rakiplerinin eylemlerine karşılık vermek için farkındalığı, motivasyonu ve yeteneği artırmaktadır. Örgütsel kimlik rekabetçi eyleme ve tepkinin bilişsel, duygusal ve psikolojik öncülü olmuştur.

 

Psikolojik yapıdaki örgütsel kimliğin firma davranışı, rekabet dinamiği ve kimlik alanı kavramının merkezi olan rekabet bölgelerine gerçek etkileri olabilmektedir.

 

Örgütsel kimliğe konu olan daha çok iç çevre olsa da; bazı dış, rekabet çevreleri de yöneticiler tarafından daha hayati, farklı ve dayanıklı bölgeler olarak görülebilmektedir. Bu bölgelerde rekabetçi eylemler ve tepkiler firma için daha büyük psikolojik sonuçlar barındırmaktadır ve bu açıkça görülen bölge kimlik alanı olarak tanımlanmaktadır. Firmaların kimlik alanı adeta sahiplenilmiş bir mahalle olarak algılanmaktadır. Kısaca örgütün kimliği firmanın kendini nasıl gördüğüyle ilgiliyken; kimlik alanı pazarda firmanın kimliğini güçlendiren ve en iyi şekilde yansıtan bir rekabet bölgesidir.

Farkındalık-motivasyon-yetenekler perspektifi firmalar arası rekabetin üç anahtar kavramına oturtulmuştur: farkındalığın boyutu, motivasyon düzeyi ve karşılık verme yeteneği. Rekabetçi eylemler bu üç kavram dayanmaktadır.

 

Kimlik alanı ile farkındalık-motivasyon-yetenekler birleştirildiğinde şu çıkarımlara ulaşılmaktadır:

  1. Kimlik; en çok göze çarpan bölgelere sınırlı yönetsel dikkati odaklayarak kimlik alanının oluşturulması, tehdidi ve/veya güçlendirilmesine ilişkin rekabet çevresinin farkındalığını artırmaktadır. Bu olay eş zamanlı olarak da yöneticileri kimlik alanı dışındaki rakiplerinin eylemlerine daha az farkında durumuna getirmektedir.
  2. Kimliğe psikolojik ve duygusal bağlar kimlik alanı içerisinde eylem yapma ve tepki verme motivasyonunu arttırmaktadır.
  3. Sermaye tahsisi ve diğer kurumsal stratejiler yoluyla kimlik ile stratejik kararlar arasındaki bu uyuşma firmanın belirli bir alanda rekabet üstünlüğü elde etme yeteneğini arttırmaktadır. Bu durum belki de ekonomik olarak daha iyi olan bölgelerden kaynakları uzaklaştırmayı beraberinde getirmektedir.

Kimlik alanları birçok farklı yolla dışa vurulabilir. Örneğin firmanın tarihindeki bir noktada kimlik alanı en büyük veya ekonomik olarak en önemli pazarı olabilir. Ya da şirketin merkezi veya ana lokasyonu gibi coğrafi bir odaklanma olabilir. Ek olarak bazı ürün veya hizmetler üzerine yoğunlaşma olabilir. Burada ki püf nokta şudur ki; kimlik alanı firmanın örgütsel kimliğini en iyi sunacağı bir rekabet bölgesi olmalıdır ve bu yüzden de firmanın üst düzey yöneticileri için en göz önündeki bir mekan olarak bazı psikolojik ve bilişsel önemi barındırmalıdır.

 

Kimlik alanı teorisinde farkındalık-motivasyon-yetenekler perspektifine göre; farkındalık esas olarak algısal bir olgudur (yöneticiler rakiplerin eylemlerinin veya rekabet eylemi için fırsatlar sağlayan diğer olayların farkında mıdır?) Motivasyon ise psikolojik ve bilişsel bir olgudur (yöneticiler eylemde bulunmak için dürtü veya psikolojik güdülere sahip midir?)

 

Kimlik alanındaki diğer firmalarla rekabet etmek firmanın kimlik duygusunu güçlendirebilir. Kimliğin güçlenmesi de yöneticileri firmanın kimlik alanında eylem yapmaya ve tepkilerde bulunmaya ayrıca motive edebilir. Örgütsel kimliğe yönelen tehditler de rekabet bölgesini korumak için yöneticilerin eylemde bulunma motivasyonunu arttırabilir.

 

Kimlik alanında farkındalık ve motivasyonun artması firmanın alan içindeki yeteneklerini arttırırken alan dışındaki yeteneklerini azaltır. Bu olur çünkü alan içinde eylemde bulunma ve tepki verme motivasyonuyla birleşince artan zaman ve dikkat bu alan içindeki işletme faaliyetlerine kaynak tahsisini arttıracaktır.

 

Kimlik alanı teorisine göre:

  1. Artan farkındalık, motivasyon ve yeteneklerden dolayı firma kimlik alanı dışına göre kimlik alanı içerisindeki rekabetçi aktivitelere daha fazla eylem ve tepki karşılığını verecektir.
  2. Firma kimlik alanına ne kadar odaklanırsa, kimlik alanı dışındaki fırsatları araştırma ve tehditlere yanıt verme olasılığı o kadar düşecektir. Buna yönetsel miyopi önyargısı denilmektedir.
  3. Firma kimlik alanına ne kadar odaklanırsa, performans verileri ne olursa olsun kimlik alanı içerisindeki işlere o kadar daha uzun yatırım yapacaktır (gereğinden fazla yatırım önyargısı)
  4. Firma kimlik alanına ne kadar odaklanırsa, firmanın kimlik alanı dışındaki yeteneklerinin çeşidi o kadar az olacaktır.
  5. Kimliğini tehdit eden bir rekabetçi eylem hisseden firma kimlik alanı dışındaki rekabetçi eylemlere göre daha fazla, daha hızlı ve daha çeşitli yanıtlar verecektir.
  6. Firmanın kimlik alanındaki ünü arttıkça, bu alan içerisinde gelen rekabetçi eylemler daha az, daha yavaş ve daha az çeşitli olacaktır.

Özetle yöneticiler stratejik karar verme süreçlerini etkileyebilecek bazı psikolojik bağlanma ve önyargıların farkında olmalıdırlar. Belki de firmalar yönetim kurullarına örgütün kimliğine bağlı olmayan dışarıdan uzmanları ve danışmanları dahil ederek kimlik alanı bağlamındaki bu olumsuz sonuçları engelleyebilirler.

Kimlik Alanı ve Rekabet Dinamiği
Etiketlendi:     

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir