Sebep Tabanlı Seçim

Sebep Tabanlı Seçim

Sebep tabanlı seçim (reason-based choice) bireylerin fayda ve maliyet analizi yapmadıklarını ve bir seçeneği diğerine karşı üstün tutmak için sebepleri göz önüne alarak seçim yaptıklarını varsayan bir karar verme modelidir. Bu model bireylerin fayda ve maliyetleri değiş tokuş yapmadıklarını, bir kararı baskın seçeneği bulmaya girişerek tekrar tekrar çerçevelediklerini, eğer bulamazlarsa da değiş tokuş yapmanın daha zor bir sürecini gönülsüz olarak benimsediklerini düşünerek geliştirilmiştir. Bir şeyi almak için diğerinden vazgeçmek diğer tabirle değiş tokuş tipik olarak bilişsel efor gerektirmektedir ve bireyler bu duygusal zorluk yüzünden değiş tokuştan büyük olasılıkla kaçınmaktadırlar.

Sebep tabanlı seçime göre; bireyler belirli bir seçim yapmak için iyi bir sebep inşa edemezlerse, ya seçim setine yeni bir alternatif eklemeye ya da iyi bir sebep uygun oluncaya kadar seçimi ertelemeye çalışırlar.

Bireyler için önemli olan sebepler gruplar için de önemlidir. Özellikle grup kutuplaşmasını en iyi şekilde açıklayan ikna edici argümanlar teorisi (persuasive arguments theory) açısından sebep tabanlı seçim modelleri merkezi rol üstlenmektedir. Bu teori grup görüşmesinden sonra grup üyelerinin kendi fikirlerini kutuplaştırdıklarını çünkü onların kendi tercih edilen seçimleri için argümanları (sebepler gibi) değiştirdiklerini ve daha fazla sebep lehte olsa bile ortalama olarak grup görüşmesinden ayrıldıklarını söylemektedir. Ayrıca gruplar görüşmelerin ardından tutum veya riskin tek boyutlu ölçeği üzerine daha ekstrem yanıtları seçmektedirler.

İyi sebeplerin gruplar için önemli olmasındaki diğer neden hesap verilebilirliktir. Eğer grup üyeleri gruptaki arkadaşlarının saygı ve takdirini kaybetme konusunda endişeleniyorsa, makul sebepler bulmalıdırlar. Gruplardaki bireyler diğerlerine karşı hesap veriyorlarsa, grubun sosyal dinamiği sebeplerin dikkati cezp etmesini sağlamalıdır.

Ayrıca gruplar bireylere göre seçimin öne çıkan boyutlarına daha fazla vurgu yaparlar. Bireyler iki alternatif arasında seçim yaparken çoğunlukla daha çok öne çıkan bir niteliğe göre sıralama yaparlar (para ve güvenlik arasındaki değiş tokuşta güvenliği ön planda tutma gibi). Grupların bireylere göre öne çıkan boyutu daha fazla ağırlıklandırmasının nedeni, grupların seçimlerini açıklarken tartışmaya yol açmayan düşünceyi seçmeleridir. Öne çıkan boyutta en yüksek değeri olan bir alternatifi seçme argümanı hem açıklaması kolay hem de grup üyelerinin çoğunluğu tarafından kabul edilmesi yüksek ihtimallidir. Gruplar ne zaman daha fazla öne çıkan bir niteliğe odaklansalar, kararlarını vermesi kolay ve açıklaması basit bir şekilde belirlerler ve daha yüksek bir güvenle kararlarını ifade ederler.

Grupların iyi sebeplere göre hareket etmesi bazı durumlarda asil-vekil ilişkisinden de gelmektedir. Vekiller sebep tabanlı seçimlerinde -kötü performans göstermek uğruna- göze hoş gelen, asillerin beğenisini kazanabilecek argümanları tercih edebilmektedirler.

Sebep tabanlı seçim dinamik yeteneklerin kullanımıyla da ilişkilidir. Bu açıdan seçim yaparken mevcut fırsatları hissetme, kapma ve sonuçları olumlu etkileyecek biçimde seçim argümanlarını yeniden şekillendirme faydalı olabilecektir.

Grupların içinde belirli argümanların ön plana çıkması grup odaklı duygunun varlığından olumlu etkilenmektedir. Böylece grup mensuplarının sosyal kimlikleri inşa edilebilecek ve stratejik uygulama için gerekli olan kaynakların tahsisi ve insan kaynaklarının becerilerinin arttırılması gibi hususlar elde edilebilecektir.

Sebep tabanlı seçim ayrıca birey ve gruplarda çalışan karşılıklılığı kavramının oluşmasından da faydalanabilir. Çalışanlar yapılan seçimler karşısında olumlu sonuçlar üreterek, karşılıkta bulunmak isteyebilirler. Bu da genel anlamda firma performansı için olumlu bir trendi destekleyebilir.

Seçim mimarisi araçları da sebep tabanlı seçimle entegre edilebilir. Tecrübeye odaklanarak çözümlerin bulunması, bireysel farklılıkların göz önünde bulundurulması, öne çıkan nitelik sayısının azaltılıp etiketlenmesi, miyopik savsaklamanın azaltılması vb. sebep tabanlı seçim modelini destekler mahiyettedir.

Özetle gruplar bireylere göre daha büyük ölçüde seçimlerini savunulabilir sebeplerle doğrulamaya çalışmaktadırlar. Bu durum makul nedenlerin göz ardı edilmesine de yol açmaktadır. Sebep tabanlı seçim davranışsal strateji bağlamında insan psikolojisinin bariz örneklerinden biridir.

Sebep Tabanlı Seçim
Etiketlendi:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir