Stratejik İşbirlikleri İşletmeleri Rekabetçi Yapabilir

Stratejik İşbirlikleri İşletmeleri Rekabetçi Yapabilir

Küreselleşme ile birlikte işletmeler rekabet üstünlüğü sağlamak ve sürdürmek için farklı stratejiler kullanmak durumunda kalmışlardır. Yaşamlarını devam ettirmek ve yüksek rekabet ortamında ayakta kalabilmek için diğer işletmelerle yapılan stratejik işbirlikleri sıklıkla kullanılan bir seçenek veya araç haline gelmiştir.

İşletmelerin temel yetenekler ve kaynaklar konusunda tamamlayıcı olması sebebiyle seçtikleri stratejik işbirlikleri, rekabet dalgalarına karşı özellikle finansal yönden bir savunma aracı olarak görülmektedir. Peki stratejik işbirliği nedir?

Stratejik işbirlikleri diğer adlarıyla stratejik ortaklıklar veya stratejik ittifaklar iki veya daha fazla işletmenin belirli varlık ve yeteneklerini birleştirerek, rekabet üstünlüğü elde etmek amacıyla yapılan anlaşmalardır. Burada en önemli nokta işbirliğine giren işletmelerin yasal ve ekonomik bağımsızlığını devam ettirmeleridir. Bu yönüyle şirket birleşmesi ve satın alma stratejilerinden ayrılmaktadır.

Stratejik işbirliğine giren işletmeler aynı sektörde faaliyet gösteren rakip işletmeler olabileceği gibi, farklı pazarlarda iş yürüten işletmeler ve hatta üretici ile müşteri arasında bile olabilmektedir. Örnek olarak dağıtım kanallarını ortak kullanma, ortak yatırım kararı alma ve ortak Ar-Ge çalışmaları yürütme gibi stratejiler stratejik işbirlikleri arasındadır.

Amacın rekabet avantajı elde etmek olduğu stratejik işbirliklerini işletmeler çeşitli nedenlerle kullanırlar. Bunun dışında serbest piyasa ekonomilerinin etkinliklerini arttırması, teknolojik değişim ve gelişimin tüm ülkelere yayılması ve müşteri taleplerinin farklılaşma ve kalite üzerinde yoğunlaşması da stratejik işbirliklerini doğuran unsurlardandır.

Bir bakıma iki veya daha fazla işletme arasında sinerjinin amaçlandığı stratejik işbirlikleri oluşturmak için sayısız neden sayılabilir. Bu nedenlerden en önemlileri arasında mevcut pazarlarda büyüme sağlamak, yeni pazarlara girmede zorlukları azaltmak, amaçlanan işe ilişkin belirsizlikleri azaltmak, yeni yetenekler elde etmek ve istenmeyecek olası sonuçlara karşı riskleri azaltmak sayılabilir.

Stratejik işbirlikleri sınıflara ayrıldığında bir yaklaşıma üç kategori görülmektedir. Bunlardan ilki benzer amaç ve hedefleri bulunan işletmelerin oluşturdukları simetrik işbirlikleridir. İkincisi farklı hedef ve amaçlara sahip işletmelerin oluşturdukları asimetrik işbirlikleridir. Son olarak üçüncüsü ise işletmelerin hedef ve amaçlarından bazılarının aynı bazılarının ise farklı olduğu karma işbirlikleridir.

Bir ayrıma göre ise stratejik işbirlikleri gene üçe ayrılmakta ve hisse durumuna göre sınıflandırılmaktadır. İlki olan hisse temelli olmayan işbirliklerinde sözleşmeler esas olup, bağımsız bir işletme kurulmadan ortaklara esneklik ve düşük bağlılık sağlanır. Bölgesel acentelik ve bayilik, konsorsiyum, taşeronluk, know-how, yönetim sözleşmeleri, lisans, ortak üretim, ortak pazarlama ve franchising bu türe örnek verilebilir. Hisse temelli işbirlikleri ise işletmeler arasında hisse senedi alışveriş şeklinde olmaktadır. Karşılıklı hisse senedi satın alınması esas olup, otomotiv, imalat, havayolu ve haberleşme sektörlerinde yaygındır. Son olarak ortak girişimler ise işletmelerin yasal, bağımsız ve yeni bir işletme kurması demektir.

Bazıları uluslararası pazarlara giriş stratejileri olarak da kullanılabilen stratejik ortaklık türleri basitten karmaşığa şöyle sıralanabilir:

  • Bölgesel acentalık ve bayilikler: Satış ve dağıtım maliyetlerinin yüksek olduğu ve ekstra uzmanlık gerektirdiği koşullarda yapılan anlaşmalardır.
  • Konsorsiyumlar: Büyük finansal ve teknolojik birikim gerektiren projelerin gerçekleştirilmesi için iki veya daha fazla işletmenin yaptıkları geçici işbirliğidir.
  • Know-How anlaşmaları: Teknik bilgi ve tecrübeye sahip bir işletmeyle bu bilgi ve tecrübeyi talep eden işletme arasında kullanım hakkı tanıyan işbirliğidir.
  • Taşeronluk anlaşmaları: Dış kaynaklardan yararlanma (oursourcing) stratejisi olarak da bilinen bu anlaşmalarda, işletme uzman ve yetenekli olduğu ana işleri yapmakta ve esas faaliyet alanına girmeyen konuları uzmanlaşmış işletmelere yaptırmaktadır.
  • Sözleşmeli üretim: İşletmenin belirlediği kalite ve miktarda ürünün başka bir işletmeye üretiminin yaptırılmasıdır. Pazarlaması ise ana işletme markası altında yapılmaktadır.
  • Lisans anlaşmaları: Doğrudan yatırım şartlarının oluşmadığı veya yüksek riskin mevcut olduğu ülke pazarlarında, bir işletmenin (lisansör) başka bir işletmeye (lisansiye) ürün üretme veya pazarlama izni vermesidir. Bu anlaşmalarda marka, ürün, pazarlama tekniği veya yönetim sistemleri konu olmaktadır. Anlaşma bedeli için ödenen ücrete ise royalty denilmektedir.
  • Yönetim sözleşmeleri: Sahip olunan yönetim bilgisinin, deneyiminin veya çalışanlarının başka bir işletmeye transfer edilmesidir. Bu sözleşmeler ücret karşılığında olabileceği gibi kâr payı verilerek de olmaktadır.
  • Franchising: Girişimciler için önemli bir yol olan franchising, sistem ve marka kullanımını içeren uzun dönemli bir işbirliğidir. Yukarıda sayılan know-how, lisans, taşeronluk ve bayilik türü işbirliklerinin birden fazlasını kapsayabilen franchising, en gelişmiş stratejik işbirliği türüdür.
  • Ortak girişim: İki veya daha fazla işletmenin birleşerek yeni bir işletme kurmasıdır. Varlık ve yeteneklerin birleştirilmesi esas olup, ortak girişime katılan işletmeler bağımsız olarak varlıklarını devam ettirirler.

Stratejik işbirliği bir süreç içerisinden gerçekleşmektedir. Bu süreç işletmelerin faaliyet alanına, hedeflerine ve çevresel faktörlere göre değişebilmektedir. Bu süreçte öncelikle işletme rekabet avantajına katkı sağlayacak stratejik işbirliği gereksinimi duymalıdır. Ardından kendi örgüt yapısına, sektör koşullarına ve rekabet ortamına göre bir stratejik işbirliği türü belirlemelidir. Stratejik işbirliği türü belirlendikten sonra işbirliği yapılacak ortak seçimi güven, bağlılık, tamamlayıcılık ve finansal durum kriterlerine göre yapılmalıdır. Ortak seçiminin ardından kuralları, prosedürleri ve beklentileri içinden barındıran müzakereye başlanmalı ve sözleşme imzalanmalıdır. Sözleşmeden sonara stratejik işbirliği koordinasyon ve iletişim oluşturularak faaliyete geçirilmelidir. Son olarak yapılan stratejik işbirliği performansının beklenti ve amaçlara uygunluğu değerlendirilmeli ve kontrol edilmelidir.

Stratejik işbirlikleri işletmeler için rekabet üstünlüğü yaratmada önemli bir araç olabilirken, bazen sorunların oluşması ve başarısızlığın gerçekleşmesi de ihtimal dâhilindedir. Stratejik işbirliği sürecinde en önemli sorunlar kültürel farklılıklardan çıkmaktadır. Farklı örgüt kültürüne sahip işletmeler ortaklığı sürdürememektedirler. Bunun dışında işbirliği içindeki işletmeler arasındaki güven eksikliği, ticari, teknolojik, kurumsal, stratejik ve uluslararası risklerin bir bileşkesi olarak performans riskleri, ortaklardan birinin rakip olarak piyasaya girme riski, vizyon ve hedef ayrılıkları ve sözleşmelerde açık hükümlerin yer almaması da yaşanabilecek sorunlardandır.

Yaşanabilecek sorunlardan dolayı sonuç haline gelen başarısızlıklar yüksek maliyetler getirecektir. Bu sebeple işletmeler bazı noktalara dikkat etmelidirler. Başarıyı getirecek hususlar şu şekilde sıralanabilir:

  • İşbirliğine giren işletmeler kazan-kazan anlayışıyla stratejik amaçları açık bir şekilde ortaya koymalıdırlar.
  • Taraflar arasından stratejilerin entegre edilmesi ve ortak değer yaratımının niyet edilmesi gerekmektedir.
  • Ortak seçimi yapılırken özellikle yetenek, strateji ve varlıklar bakımından uyumun sağlanmasına dikkat edilmelidir.
  • Potansiyel riskleri ve sorunları ortadan kaldırmak adına kontratların iyi düzenlenmiş olması gerekmektedir.
  • Ortaklar arasında görev, sorumluluk ve rol dağılımları optimize edilmelidir.
  • Çatışma ve fırsatçı davranışa sebep olacak uygulamalardan kaçınılmalıdır.
  • İşletmeler arasındaki kültürel uyum için faaliyetler yapılmalıdır.
  • Sağlıklı bir iletişim sistemi kurulmalı ve yüksek güven ortamı oluşturulmalıdır.
  • Çevresel değişiklikler göz önünde tutularak esnekliğe yatırım yapılmalıdır.
  • Son olarak stratejik işbirlikleri konusunda tecrübeye sahip işletmelerden yararlanılmalıdır.
Stratejik İşbirlikleri İşletmeleri Rekabetçi Yapabilir

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir