Stratejik Yönetim Nedir? Neden Önemlidir?

Stratejik Yönetim Nedir? Neden Önemlidir?

Stratejik yönetim, işletmeler ve organizasyonlar için bugün olmazsa olmazlardandır. Giderek artan küreselleşme ve yüksek rekabet durumu, stratejik yönetimi gündelik hayatın bir parçası haline getirmiştir. Peki, günümüzün bu popüler kavramı stratejik yönetim nedir?

Bir organizasyonun uzun dönemde yaşamına devam edebilmesi, sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlayabilmesi ve rekabet sistemi içerisinde ortalamanın üzerinde kar elde edebilmesi için sahip olduğu kaynakların etkili ve verimli kullanılmasıdır. Bu geniş tanım görüldüğü üzere yönetim nedir? sorusuna verilecek olan cevapla da oldukça benzerdir.

Başka bir stratejik yönetim tanımı ise şöyledir: Organizasyonun amaç ve hedeflerine ulaşabilmesi için fonksiyon üstü kararların formüle edilmesi, uygulanması ve değerlendirilmesi bilimidir.

Bugün herkesin bildiği bir kavram haline gelen stratejik yönetim, aslında çok yeni bir yönetim uygulamasıdır ve stratejik yönetimin gelişim süreci yakın bir tarihten itibaren izlenebilmektedir. 1950’li yıllarda işletmeler sadece planlama yaparak faaliyetlerini sürdürürken, bunun yetmediği anlaşılıp daha uzak noktaların görülebilmesi amacıyla uzun dönemli planlar yapılmaya başlanmıştır. 1965’li yıllarda işletme bölümleri için yapılan planların yetersizliği fark edilip, organizasyonun bütününü kapsayan kurumsal planlar oluşturulmuştur. 1970’lere gelindiğinde ise bütün bu yapılanların firmaların başarılı olma yolundaki zorlukları gidermediği görülmüş ve gidilecek yönün de dâhil edildiği stratejik planlama dönemine girilmiştir.

Sonraki yıllarda ise yapılan stratejik planların sonuçlarını değerlendirme ve geribildirimler yoluyla organizasyonların kendilerini yeniden biçimlendirme ihtiyacına binaen ilk stratejik yönetim uygulamaları icra edilmeye başlanmıştır. Bu dönem de kendi içinde ikiye ayrılabilir: 1980-2000 yılları arasında hâkim anlayış olan rekabet stratejisi dönemi ve 2000 sonrası ortaya çıkan temel yetkinlikler stratejisi dönemi.

Tarihsel süreç içerisinde gelişimi bu şekilde olan stratejik yönetim artık alt alanlara bölünmüştür. Bu alanda yetkin kuruluşlardan en önemlisi olan Strategic Management Society’e göre stratejik yönetim 12 alt gruba ayrılmaktadır:

  1. Davranışsal Strateji
  2. Rekabet Stratejisi
  3. İşbirliği Stratejisi
  4. Kurumsal Strateji
  5. Girişimcilik ve Strateji
  6. Küresel Strateji
  7. Bilgi ve İnovasyon
  8. Paydaş Stratejisi
  9. Stratejik İnsan Kaynağı
  10. Stratejik Liderlik ve Yönetişim
  11. Strateji Pratiği
  12. Strateji Süreci

stratejik-planlama

Yıllardır başvurulan ve uygulanan bu yaklaşım gerek özel sektör gerek de kamu ve kar amacı gütmeyen organizasyonları için birçok getiriye sahiptir. Genel anlamda stratejik yönetimin yararları şöyle özetlenebilir:

  1. Kurumlara ve insanlara uzun vadeli düşünme ve görme ufku kazandırır.
  2. Organizasyonlara stratejik açıdan öneme sahip konu ve faktörlerin neler olduğunu anlama ve bunlara odaklanma imkânı tanır.
  3. Hızlı değişen çevreye ayak uydurma, değişimi zamanında yapma ve esnek davranma yeteneklerini kazandırır.

Yukarıda verilen genel nitelikteki yararlar, stratejik yönetimin amaçları olarak da görülebilir ve bu amaçlarına bakıldığında stratejik yönetimin önemi çok açık bir biçimde karşımızda durmaktadır.

Yıllar boyu üzerinde düşünülen ve hayata geçirilen bir yönetim anlayışı olarak bazı stratejik yönetim kavramları bu sürecin içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. Belki de en önemli soru strateji nedir şeklinde olacaktır. Latincede yol, çizgi anlamına gelen ve yönetim biliminde rakiplerin faaliyetleri göz önünde tutarak amaçlara ulaşmak için belirlenmiş uzun dönemli kararlar topluluğu demek olan strateji, aşağıda da değinileceği üzeri çeşitli düzeylerde farklı niteliklere sahip olan bir kavramdır. Saptanmış bu amaçlara ulaşma yolu anlamında politika ve kısa süreli ve küçük ölçekli faaliyet ve kararlar olan taktik diğer önemli kavramlardandır. Organizasyonların stratejik bakış açısıyla uzun dönemde ulaşmak istedikleri tüm amaçları ortaya koyma ve bu amaçlara ulaşma yollarının belirlenmesi olarak kullanılan stratejik planlama ise bu yönetim felsefesinin önemli sacayaklarındandır.

İşletmelerde stratejik yönetim üzerine düşünen ve araştırma yapan insanlar yıllar içerisinde çeşitli stratejik yönetim süreci örnekleri ortaya koymuştur. Benim en faydalı ve kullanışlı bulduğum ise Hayri Ülgen ve Kadri Mirze tarafında oluşturulan stratejik yönetim sürecidir. Bu süreç strateji yönetimi için oldukça kullanışlı ve faydalıdır. Onlara göre stratejik yönetim sürecinin aşamaları şöyledir:

  1. Stratejik bilinç aşaması
  2. Stratejistlerin seçimi ve görevlendirilmesi aşaması
  3. Stratejik analiz aşaması
  4. Stratejik yönlendirme aşaması
  5. Strateji oluşturma aşaması
  6. Stratejik uygulama aşaması
  7. Stratejik kontrol aşaması

Stratejik yönetim süreci yöneticilerin stratejik bilinç durumuna gelmeleriyle başlamaktadır. Bu bilince sahip yöneticiler diğer organizasyonların strateji oluşturduklarını, kendilerinin nasıl daha etkili stratejiler üretebileceklerini ve çevresel fırsat ve tehditlerden nasıl fayda çıkarabileceklerini düşünürler.

Ardından gelen aşama organizasyonda strateji işini üstlenecek ve yürütecek stratejistlerin belirlenmesi ve görevlendirilmesidir. Bu aşamada ya organizasyon içinden yönetici stratejistler ya da dışarıdan profesyonel stratejistler seçilir.

Sonraki aşamada stratejik analizler yapılır. Bunun için öncelikler bilgi toplanması ve değerlendirilmesi yapılır. Bilgiler toplandıktan sonra uzak dış çevre, sektör çevresi, işletme içi çevre analizleri yapılır. Son olarak ise durum belirleme matrisleri hazırlanır.

Bu aşamada belirtmek istediğim iki kavram var ki çok önemli olduğunu düşünüyorum. İlki Porter’ın 5 güç modeli olarak da bilinen stratejik yönetim 5 güç analizi. Bu analiz sektör çevresi incelenirken sıklıkla kullanılmaktadır ve firmanın rekabet durumunu, stratejik karar ve davranışlarını etkileyebilecek 5 faktöre odaklanır:

  1. Sektöre girebilecek yeni rakiplerin tehdidi
  2. Alternatif olarak görülen ikame ürünlerin tehdidi
  3. Tedarikçilerin pazarlık gücü
  4. Müşterilerin pazarlık gücü
  5. Pazarda yer alan rakipler arasındaki rekabetin şiddeti

İkinci önemli kavram ise durum belirleme matris hazırlanırken kullanılabilecek SWOT analizi ya da GZFT analizidir. Sektör ve işletme içi analiz yapıldıktan sonra organizasyona yarar sağlayabilecek fırsatlar ve zarar verebilecek tehditler ile rakiplere kıyasla sahip olunan güçlü ve zayıf yönler bir araya getirilerek stratejilerin hazırlanma işlemi kolaylaştırılır.

stratejik-yonetim

Stratejik analiz yapıldıktan sonra firmanın yaptığı işin tanımı, misyon, vizyon ve amaçlar belirlenerek stratejik yönlendirme aşamasına geçilir. Misyon önemlidir çünkü organizasyonun varoluş nedenidir. Bu sayede stratejistleri aydınlatır ve yol gösterir. Vizyon da önemlidir çünkü firmaların ileride nerede olmak istediklerini ve potansiyel geleceğini ortaya koyar.

Beşinci aşama olarak strateji oluşturma gelir. Artık organizasyon yeterli ve gerekli bilgiyi elde etmiştir. Şimdi sıra izlenecek stratejinin belirlenmesidir. Bu noktada stratejik yönetimin temel stratejileri ve yönetim düzeyi stratejileri vardır. Temel stratejiler işletmenin yaşamını sürdürebilmesi ve rekabet üstünlüğü elde edebilmesi için yapması ya da uzak durması gereken iş ve faaliyetlerle ilgilidir. Büyüme, küçülme, durağan ve karma stratejiler olarak sınıflandırılabilir.

Yönetim düzeyi stratejiler ise adından da anlaşılacağı üzere üst yönetimin odaklandığı kurumsal stratejiler (çeşitlendirme ve çekilme), orta düzey yöneticilerin ilgilendiği rekabet stratejileri (maliyet liderliği, farklılaşma, odaklanma) ve alt düzey bölüm yöneticilerinin uyguladığı işlevsel stratejiler (üretim, pazarlama, insan kaynakları gibi) olarak sınıflandırılır. Dikkat edileceği üzere işletmede strateji nedir sorusu için çeşitli açılardan kategoriler oluşturulmaktadır.

Stratejiler ortaya konulup, belirlendikten sonra ise stratejinin uygulanması aşaması gelir. Bu aşamada belirlenen strateji ile organizasyon yapısı, işletmenin içinde bulunduğu ve sahip olduğu sistemler, mevcut yönetim ve liderlik biçimleri, organizasyonda kabul görmüş paylaşılan değerler (kurum kültürü), firmanın sahip olduğu insan kaynakları ve yetenekler uyumlaştırılır. Ahenkli bir şekilde ve geribildirim de sağlayarak stratejiler uygulanır.

Son olarak ise mevcut stratejilerin amaçları gerçekleştirmede yeterli olup olmadığı eşzamanlı olarak kontrol edilir. Bu süreç bir döngü şeklinde devam eder ve gerekli görüldüğü takdirde her aşaması revize edilir.

Yukarıda bahsettiğim bütün aşamalarda çeşitli stratejik yönetim araçları kullanılır. Bu araçlara işletmelere birçok fayda ve kolaylık sağlar. Daha rasyonel ve somut verilerle çalışma imkânı sağlar. SWOT analizi ve Porter’ın 5 güç modeli dışında, ekonomik tahmin modeli, senaryo oluşturma, değer zinciri analizi, kıyaslama, kurumsal karne hazırlama gibi birçok araç ve teknik stratejik yönetimde kullanılmaktadır.

Sonuç olarak günümüz dünyasında küçük ve orta ölçekli işletmelerden çok uluslu firmalara, kamu kurumlarında sivil toplum kuruluşlarına her organizasyonun stratejik yönetimi kullanması gerekmektedir ki ancak bu şekilde yaşamlarına devam edebilsinler.

Stratejik Yönetim Nedir? Neden Önemlidir?

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir